Wschodni Rocznik Humanistyczny
Dzieje biurokracji

Belliculum Diplomaticum V Lublinense

Belliculum Diplomaticum V Lublinense pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Belliculum Diplomaticum to wspólna inicjatywa ośrodków lubelskiego i toruńskiego (Zakładu Archiwistyki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej i Zakładu Źródłoznawstwa i Edytorstwa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika) poświęcona problematyce nauk o dokumencie, kancelarii i archiwum. Nazwa nawiązuje do słynnych „bellorum diplomaticum”, które legły u zarania dyplomatyki.

W dniach 11–12 czerwca 2013 r. odbyła się w Lublinie kolejna konferencja z tego cyklu – Belliculum Diplomaticum V Lublinense pt. „Problematyka badań nad dokumentem, kancelarią oraz archiwum a pogranicze kulturowe między Wschodem i Zachodem Europy”. Konferencja, stawiała sobie za cel określenie katalogu najważniejszych problemów badawczych, przed którymi stoją badacze dziejów dokumentu, kancelarii i archiwów oraz innych dyscyplin, zainteresowani szeroko rozumianym kontekstem cywilizacyjnym, kulturowym, prawnym, społecznym itp. powyższych zjawisk na obszarach stanowiących pogranicze kulturowe – dziedzictwo łacińskiej i bizantyńskiej dyplomatyki, a szczególnie tradycji rosyjskich, sowieckich, zachodnioeuropejskich i różnych historiografii narodowych. Organizatorzy przede wszystkim mieli na uwadze pogranicze kultur dokumentowo-kancelaryjno-archiwalnych rozumianych m.in. jako ważna część kultury prawno-administracyjnej. Chodziło także o szersze konteksty tych fenomenów, z badaniem kultury pisma włącznie. Program konferencji zweryfikowała i zmodyfikowała praktyka.

Dla realizacji idei konferencji było ważne aby wspomniane zagadnienia, przy uwzględnieniu regionalnej specyfiki, można było badać na jednej podstawie teoretycznej. Jednak żeby do takiego zbliżenia doszło konieczna jest wymiana doświadczeń. Bez niej integracja nauk o dokumencie, kancelarii i archiwum nie będzie możliwa.

Prace, które weszły w skład niniejszego tomu w większości nie powstały na podstawie referatów wygłoszonych na Belliculum Dilomaticum Lublinense. Przede wszystkim do publikacji zaproszono Katedrę Dokumentoznawstwa kierowaną przez prof. Tatjanę Bykową ze słynnego Instytutu Historyczno-Archiwalnego w Moskwie, oraz kilku innych autorów. W efekcie środek ciężkości przesunął się w stronę dyplomatyki ery biurokracji. Zachodzące w tym czasie przemiany w zakresie organizacji i realizacji władzy w znacznym stopniu unifikują Europę. Do tego stopnia, że nie jest już uzasadnione doszukiwanie się podziału na dwie tradycje dyplomatyczne. Zarówno Imperium Rosyjskie, jak potem Związek Sowiecki i Federacja Rosyjska, mimo różnic ideologicznych, a nawet deklarowanej niechęci do wartości europejskich, niezwykle intensywnie zapożyczają i adaptują technikę władzy a w tym jej podstawowe narzędzie – dokument. Poparcie tej tezy znajdziemy w szeregu artykułów zamieszczonych w tym tomie. Co ciekawe nawet prace, w których expressis verbis wyraża się kontynuowanie rodzimych tradycji, swoją treścią przeczą tym deklaracjom. Taki stan rzeczy jest niestety powszechny i charakterystyczny dla zjawiska zamykania się autorów w obrębie rodzimych historiografii. Tymczasem opisywane procesy, zjawiska a nawet formy mają swoją „zagraniczną” genezę i rozwijają się w szerszym, niż krajowy, kontekście a zachodząca integracja nauk o dokumencie, szczególnie w badaniach zjawisk noszących znamię długiego trwania („long durée”) stale dowodzi skuteczności metod dyplomatyki dla źródeł z epoki biurokracji.

W publikacji zastosowano układ chronologiczny, ale odwrócony – od czasów najnowszych do średniowiecza. W ten sposób uwypuklając jeszcze naturalną optykę człowieka patrzącego w przeszłość. Pewnym odstępstwem jest zamieszczenie na początku dwóch przetłumaczonych artykułów podsumowujących rozwój ukraińskiej dyplomatyki wieków średnich i nowych.

Artur Górak

Andrij Błanuca (Instytut Historii Ukrainy, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy), Dyplomatyka ukraińska postsowieckiej epoki: transformacja pierwszego dziesięciolecia[w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 9-20

005_Błanuca_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Dmytro Waszczuk (Instytut Historii Ukrainy, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy), Współczesna dyplomatyka ukraińska: teoria, praktyka i metodologia, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 21-28.

017_Waszczuk_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Людмила Николаевна Мазур (Уральский Федеральный Университет), Документ как элемент информационной среды общества, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 29-42.

025_Mazur_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Wanda Roman (Uniwersytet Mikołaja Kopernika), Współczesna, globalna przestrzeń kultury dokumentacyjnej, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 43-58.

039_Roman_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Małgorzata Szabaciuk (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej), Dyplomatyka cyfrowa jako narzędzie badania dokumentu pogranicza Wschodu i Zachodu Europy, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 59-70.

055_Szabaciuk_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Юлия Михайловна Кукарина (Российский Государственный Гуманитарный Университет), Делопроизводство в органах местного самоуправления Российской Федерации (вопросы современной регламентации и практики), [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 71-82.

067_Kukarina_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Marek Konstankiewicz (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej), Zróżnicowanie kulturowe jako kontekst funkcjonowania dokumentacji w administracji publicznej II Rzeczypospolitej, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 83-95.

079_Konstankiewicz_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Лада Руслановна Париева (Российский Государственный Гуманитарный Университет), Особенности систем документации военных ведомств антибольшевистских правительств России (1918-1920 гг.), [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 95-104.

091_Parijewa_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Елена Александровна Скрипко (Российский Государственный Гуманитарный Университет), Материалы фонда Николая Михайловича Кулагина, как источник по истории организации охраны природы в России (1917-1930), [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 105-114.

101_Skripko_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Сергей Посохов (Харьковский Национальный Университет), Уставы университетов Российской империи ХІХ века, как законы и как символы, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 115-130.

111_Posochow_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Амбарцумян Каринэ Размиковна, Булыгина Тамара Александровна (Северо-Кавказский федеральный университет), Oбраз «другого» в текстах «своих» и «чужих» «кавказцев» XIX века: опыт сравнения, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 131-146.

127_Ambracumian, Bułygina_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Artur Górak (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej), Między strukturalnym a planowym grupowaniem dokumentów. Geneza wykazu akt w Imperium Rosyjskim, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 147-160.

143_Górak_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Mariusz Kulik (Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk), Dokumentacja sprawozdawcza armii rosyjskiej  na przełomie XIX i XX wieku, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 161-172.

157_Kulik_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Анастасия Юрьевна Конькова (Российский Государственный Гуманитарный Университет), Делопроизводство губернских канцелярий Российской империи во второй половине XIX века, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 173-184.

169_Końkowa_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Светлана Александровна Глотова (Российский Государственный Гуманитарный Университет), Складывание системы распорядительной документации в России в XIX – начале XX вeков, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 185-196.

181_Głotowa_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Євген Чернецький (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej), Дрібношляхетський архів на Правобережній Україні в ХІХ столітті (на прикладі Федкевичів з Київської губернії), [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 197-204.

193_Czerniecki_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Alicja Kulecka (Uniwersytet Warszawski), Pomiędzy Francją, Prusami i Rosją. Dokument w Królestwie Polskim (1815-1867), [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 205-224.

201_Kulecka_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Paweł Wolnicki (Akademia Jana Długosza), W stronę państwa prawnego. Dobrowolne umowy o zamianę dziesięciny w Królestwie Kongresowym, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 225-238.

221_Wolnicki_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Андрій Кобилянський (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej), Доведення дворянського походження київськими земянами в першій третині ХІХ століття. (на прикладі родин герба Драґо-Сас), [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 139-257.

235_Kobylański_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Hadrian Ciechanowski (Archiwum Państwowe w Toruniu), Między istnieniem a nie istnieniem. Metryka Koronna Stanisława Leszczyńskiego, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 257-268.

253_Ciechanowski_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Людмила Посохова (Харьковский Национальный Университет), Акты православных коллегиумов Украины XVIII века: «западная» традиция и имперские реалии, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 269-284.

265_Posochowa_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Виктория Дмитриевна Назарова (Российский Государственный Гуманитарный Университет), Развитие правовой регламентации работы с обращениями граждан, с XVI века по настоящее время, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 285-294.

281_Nazarowa_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Adam Moniuszko (Uniwersytet Warszawski), Ochrona prawnokarna i odpowiedzialność urzędników – wybrane aspekty funkcjonowania kancelarii ziemskich na Mazowszu w latach 1588-1648, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 295-308.

291_Moniuszko_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Татьяна Александровна Быкова (Российский Государственный Гуманитарный Университет), Приказное делопроизводство XVII века – первый шаг к управлению документами в России, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 309-318.

305_Bykowa_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Lenka Martínková (Jihočeská univerzita v Českých Budějovicích), „Ad mandatum domini marchionis Nicolaus, prothonotarius“. Markraběcí úředník a stopy jeho činnosti v pozdně středověké střední Evropě, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 319-334.

315_Martinkowa_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Magdalena Biniaś-Szkopek (Uniwersytet Adama Mickiewicza), Wpływ polityki ruskiej książąt piastowskich na przemiany dokumentu w Polsce doby dzielnicowej, [w:] Belliculum Diplomaticum V Lublinense, pt. Dokumenty, kancelarie i archiwa między Wschodem i Zachodem Europy. Praca zbiorowa z okazji 35-lecia archiwistyki w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, red. Artur Górak i Małgorzata Szabaciuk, Lublin 2014, s. 335-349.

331_Biniaś-Szkopek_Belliculum diplomaticum V Lublinense

Źródła i literatura

 347_Bibliografia_Belliculum diplomaticum V Lublinense